အမ်ဳိးသမီးမ်ား သတိျပဳစရာ ရင္သားကင္ဆာ

    ကင္ဆာကို ခႏၶာကိုယ္ထဲက ပံုမွန္မဟုတ္တဲ့ ဆဲလ္ေတြ အထိန္းအကြပ္မရွိ ႀကီးထြားလာတာလို႔ အၾကမ္းဖ်င္းဆိုၾကပါစို႔။ ရင္သားကင္ဆာကလည္း ထိုနည္းလည္းေကာင္းပါပဲ။ သားျမတ္အတြင္းမွာရွိတဲ့ တစ္သွ်ဴးေတြ ဗီဇေျပာင္းလဲၿပီး ပံုမွန္မဟုတ္ဘဲ ပ်ံ႕ႏွ႔ံ ၾကီးထြားလာတာကို ရင္သားကင္ဆာလို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ႏို႔ရည္သယ္ႁပြန္ရဲ႕ အတြင္းမ်က္ႏွာျပင္က ဆဲလ္ေတြ၊ ႏို႔ရည္ဂလင္းရဲ႕ဆဲလ္ေတြမွာ ကင္ဆာကစတင္ၿပီး ဖြံ႔ၿဖိဳးလာေလ့ရွိပါတယ္။ အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ ရင္သားကင္ဆာ ဘာေၾကာင့့္ျဖစ္ပြားရတာလဲ။ တိက်တဲ့အေျဖကိုရရွိဖို႔ ပညာရွင္ေတြ ႀကိဳးစားေနၾကဆဲပါ။ ဒါေပမဲ့  ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားေစႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းတရားတစ္ခ်ဳိ႕ကိုေတာ့ ရွာေဖြသိရွိထားပါတယ္။ ဘယ္လိုအရာေတြက ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္ေခ်ကို ပိုမိုျမင့္မားေစႏိုင္ပါသလဲ။
 
အသက္အရြယ္
    ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ်ဟာ အသက္အရြယ္နဲ႔ ဆက္စပ္မႈရွိၿပီး ေသြးဆံုးၿပီးသြားတဲ့ အသက္(၅၀)ေက်ာ္အရြယ္ အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် အမ်ားဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြ သတိထားမိခဲ့ပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာ ေရာဂါျဖစ္ပြား
ေနသူ ဆယ္ေယာက္မွာ ရွစ္ေယာက္က အသက္ (၅၀)ေက်ာ္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ အသက္အရြယ္အပိုင္းအျခားအားျဖင့္ အသက္(၅၀)ကေန (၇၀)အတြင္းက ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ် အျမင့္မားဆံုးအရြယ္မ်ားလုိ႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။


 
မိသားစုေနာက္ခံ
    သင့္ရဲ႕ မိသားစု၊ ေဆြမ်ဳိးသားခ်င္းေတြထဲမွာ ရင္သားကင္ဆာ ဒါမွမဟုတ္ သားဥအိမ္ကင္ဆာျဖစ္ပြားခဲ့ရင္ သင့္မွာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ရာခိုင္ႏႈန္း အလြန္ျမင့္မားတာကို သတိျပဳပါ။ အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ အျဖစ္အမ်ားဆံုးကင္ဆာ အမ်ဳိးအစားက ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ၿပီး ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ်ကေတာ့ မိသားစု၀င္ တစ္ဦးထက္ကို ပိုႏိုင္ပါတယ္။
    ရင္သားကင္ဆာ ေ၀ဒနာသည္အမ်ားစုက မ်ဳိး႐ိုးလိုက္ၿပီး ျဖစ္ပြားျခင္းမ်ဳိး မဟုတ္ေသာ္လည္း BRCA1 ၊ BRCA2 တို႔လို မ်ဳိးဗီဇေတြ ရွိမယ္ဆိုရင္ ရင္သားနဲ႔သားဥအိမ္ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ျမင့္မားပါတယ္။ အဆိုပါ မ်ဳိးဗီဇက မိဘကေန
တစ္ဆင့္  ကေလးဆီမွာပါ ပါလာပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ တတိယမ်ဳိးဗီဇ TP53 ကလည္း ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္ေခ်နဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိပါတယ္။ အေမ၊ ညီမ (သို႔မဟုတ္)သမီးမွာ အသက္ငါးဆယ္မတိုင္မီ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားခဲ့တယ္ ဆိုပါစို႔။ တူညီတဲ့မိသားစု တစ္ဖက္တည္းမွာပဲ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားတဲ့သူ ႏွစ္ဦးထက္ပိုၿပီး ရွိခဲ့မယ္ဆိုရင္ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားေစႏိုင္တဲ့ မ်ဳိးဗီဇဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမႈျပဳကိုျပဳလုပ္သင့္ပါတယ္။

Oestrogen ေဟာ္မုန္း နဲ႔ ထိေတြ႔မႈ
    မေဟာ္မုန္း တစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ Oestrogen (အီစထ႐ိုဂ်ဲန္) ကလည္း တစ္ခါတရံမွာ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ ဆဲလ္ေတြကို လႈံ႔ေဆာ္ေပးၿပီး ကင္ဆာဆဲလ္ေတြကို ႀကီးထြားလာေစတတ္ပါတယ္။ မိန္းကေလးေတြ အပ်ဳိေဘာ္၀င္ၿပီးခ်ိန္မွာ
ရာသီစက္၀န္း ပံုမွန္လည္ပတ္ေစဖို႔ မမ်ဳိးဥအိမ္ (သားဥအိမ္) က Oestrogen ေဟာ္မုန္းကို စတင္ထုတ္လုပ္ပါေတာ့တယ္။ ခႏၶာကိုယ္က ထိေတြ႔ရမယ့္ Oestrogen ေဟာ္မုန္းပမာဏ အေပၚမူတည္ၿပီး ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ် အနည္းငယ္ ျမင့္မားႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ- ရာသီစက္၀န္း စတင္ခ်ိန္ေစာၿပီး ေသြးဆံုးခ်ိန္ ေနာက္က်သူေတြ (အသက္ ၁၂ ႏွစ္မတိုင္မီ ရာသီစက္၀န္း စတင္ၿပီး ၅၅ ႏွစ္ေနာက္ပိုင္းမွ ေသြးဆံုးသူေတြ) ဟာ Oestrogen ေဟာ္မုန္းကို အခ်ိန္ၾကာၾကာ လက္ခံထိေတြ႔ရေတာ့မွာျဖစ္လို႔ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် ပိုမ်ားပါတယ္။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ အတြင္းမွာ Oestrogen ေဟာ္မုန္းထုတ္လုပ္မႈ ယာယီရပ္တန္႔ သြားတာေၾကာင့္  ခႏၶာကိုယ္က Oestrogen ေဟာ္မုန္း နဲ႔ ထိေတြ႔မႈ အတိုင္းအတာ နည္းသြားႏိုင္ပါတယ္။ ကေလးမရျခင္း၊ ကေလးမယူျခင္း စတဲ့ အရာေတြကလည္း  အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားေစႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းအရင္းမ်ားထဲမွာ ပါ၀င္ပါတယ္။

အ၀လြန္ျခင္း
    ေသြးဆံုးခ်ိန္မွာ အ၀လြန္ေနမယ္ဆိုရင္ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားလာႏိုင္ပါတယ္။ ဒါကလည္း Oestrogen ေဟာ္မုန္းပမာဏနဲ႔ ဆက္စပ္မႈရွိၿပီး  ေသြးဆံုးၿပီးခ်ိန္ ေနာက္ပိုင္း အ၀လြန္လာတာက ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕  Oestrogen ေဟာ္မုန္း ထုတ္လုပ္မႈကိုပိုမိုမ်ားျပားေစပါတယ္။

အရပ္အေမာင္း
    မိန္းမေတြမွာရွိသင့္တဲ့ ပွ်မ္းမွ်အရပ္အေမာင္းထက္ ပိုရွည္ေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ သာမန္အရပ္ရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔ ႏႈိင္းယွဥ္တဲ့အခါ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ပိုမ်ားေနတတ္ပါတယ္။ အေၾကာင္းအရင္းအတိအက်ကို မသိရ
ေသးေသာ္လည္း မ်ဳိး႐ိုးဗီဇ၊ အာဟာရနဲ႔ ေဟာ္မုန္းေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြ လတ္တေလာ ေကာက္ခ်က္ခ်ထားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သာမန္ထက္ အရပ္ရွည္တဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြ သတိထားသင့္ပါတယ္။

အယ္လ္ကိုေဟာ
    အယ္လ္ကိုေဟာ ပမာဏကလည္း ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားရတဲ့ အေၾကာင္းတစ္ရပ္ ျဖစ္ပါတယ္။ အရက္မေသာက္သံုးတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔ ေသာက္တဲ့အမ်ဳိးသမီးေတြကို ႏိႈင္းယွဥ္ေလ့လာ စမ္းသပ္ခဲ့တဲ့အခါ တစ္ရက္ အရက္ႏွစ္ခြက္ေသာက္
တဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြဟာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် သံုးဆပိုမ်ားတာကို ေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။

စမ္းသပ္မႈ ျပဳလုပ္ၿပီးေနာက္ပိုင္း
    သင့္မွာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ခဲ့ဖူးမယ္ ဒါမွမဟုတ္ ႏို႔ရည္သယ္ႁပြန္ေတြထဲမွာ အေစာပိုင္းအဆင့္ ကင္ဆာဆဲလ္ (early non-invasive cancercell )ေတြ ရွိေနမယ္ဆိုရင္ ကင္ဆာအျဖစ္ တစ္ဖန္ဖြံ႔ၿဖိဳးလာႏိုင္ေခ် အလြန္အလြန္ျမင့္မားၿပီး အျခား
ရင္သားတစ္ဖက္မွာလည္း ျဖစ္ႏိုင္သလို တူညီတဲ့ ရင္သားမွာလည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါတယ္။

ေရဒီယို ဓာတ္ေရာင္ျခည္သံုး ေဆးကုသမႈမ်ား
    အခ်ဳိ႕ေသာ ေရဒီယို ဓာတ္ေရာင္ျခည္သံုး ေဆးကုသမႈေတြ (ဥပမာ- X-Ray ၊ CT Scan) ကလည္း ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းရင္းမ်ားထဲမွာ ပါ၀င္ပါတယ္။ ကေလးအရြယ္ ရင္ဘတ္ေနရာမွာ Radiotherapy  တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ထိေတြ႔ဖူးတယ္ဆိုရင္ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် အနည္းငယ္ရွိပါတယ္။
    အသက္(၄၀)ေက်ာ္လာတာနဲ႔ အထက္ေဖာ္ျပပါ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်မ်ား မရွိေသာ္လည္း သင့္မွာရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားလာႏိုင္ေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြ သတိေပးထားပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာက အခ်ိန္မီေတြ႔ရွိမယ္ဆိုရင္ ကုသႏိုင္တဲ့ ကင္ဆာ
အမ်ဳိးအစား ျဖစ္ပါတယ္။

သံသယျဖစ္ဖြယ္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
၁။    ရင္သားႏွင့္ ခ်ဳိင္းေနရာမွာ အဖုအက်ိတ္ေပၚလာျခင္း
၂။    ရင္သားတစ္၀ိႈက္ အေရျပားေရာင္ရမ္းျခင္း၊ အေရာင္ေျပာင္းလဲလာျခင္း
၃။    ရင္သား အရြယ္အစား ေျပာင္းလဲသြားျခင္း
၄။    ရင္သားအေရျပား ခ်ဳိင့္၀င္ျခင္း
၅။    ႏို႔သီးေခါင္း ယားယံျခင္း၊ အနာေဖးတက္ျခင္း
၆။    ႏို႔သီးေခါင္းအတြင္းသို႔ ခ်ိဳင့္၀င္သြားျခင္း
၇။    ႏို႔သီးေခါင္းမွ အရည္ (သို႔) ေသြးထြက္ျခင္း
၈။    ရင္သားတစ္ေနရာတည္းတြင္ တင္းျခင္း၊ နာျခင္း
    စတဲ့လကၡဏာေတြ ေတြ႔ရွိလာရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ စမ္းသပ္ကုသမႈ ခံယူသင့္ပါတယ္။

ႀကိဳတင္ကာကြယ္ႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းမ်ား
    အသက္ ၂၀ ေက်ာ္ အရြယ္မွစၿပီး အမ်ဳိးသမီးတိုင္း  ရင္သားကိုသံုးႏွစ္တစ္ႀကိမ္ ဆရာ၀န္၊ သူနာျပဳမ်ားနဲ႔  ပံုမွန္စမ္းသပ္ စစ္ေဆးသင့္ၿပီး အသက္ ၄၀ေက်ာ္လာတာနဲ႔ တစ္ႏွစ္ကို တစ္ခါႏႈန္း ႏွစ္စဥ္ Mammograms ႐ိုက္ၿပီး ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္ေခ်ရွိ မရွိ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။ ေန႔စဥ္ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ မျဖစ္မေန ျပဳလုပ္သင့္ၿပီး က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီညႊတ္မႈရွိတဲ့ အစားအစာမ်ား၊ အမွ်င္ဓာတ္နဲ႔ Antioxidant ႂကြယ္၀တဲ့ အစားအေသာက္မ်ားကို ေရြးခ်ယ္စား
ေသာက္ေပးရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို လည္း ထိန္းထားဖို႔လိုအပ္ၿပီး အ၀မလြန္ေအာင္ ဂ႐ုစိုက္ေနထိုင္ရမွာပါ။ အရက္နဲ႔ ေဆးလိပ္ အလြန္အကၽြံ ေသာက္သံုးျခင္းက သင့္ရဲ႕ အလံုးစံုေသာ က်န္းမာေရးကို ထိခိုက္ေစႏိုင္တာေၾကာင့္ ေရွာင္ၾကဥ္ႏိုင္ရင္ အေကာင္းဆံုးပါပဲ။
Ref; Breast cancer (female) - Causes,www.nhs.uk